همدان بروند . نظر باينكه مقصود اينجانب اتلاف نفس نبود خواهش حكومت را قبول كرده و راه طرف همدان را باز نمودم پس از آنكه عموم علماء محترم و شخص حكمران و عدهء از اهالى نزد من آمده ثانيا از بنده قول صريح گرفتند كه در عرض راه از طرف سوارهاى من قونسولهاى مزبور را تعاقب نكنند و متعرض آنها نشوند بالاخره دو ساعت و نيم بغروب مانده در تحت نظارت سواران حكومتى بهيئت اجتماع از كنگاور به طرف همدان حركت كردند . منهم نيم ساعت پس از حركت آنها با سواران خود به سمت صحنه و كرمانشاهان مراجعت نموديم و عمده مسرت و موفقيت خود را در اين ميبينم كه به حمد اللّه از اهالى كنگاور و حوالى آن كسى مجروح نشده است اموال و املاك آنها كاملا از صدمه و آسيب مصون مانده از اهالى كنگاور نيز انتظار ميرود كه مراتب فوق الذكر را در حضور اولياء دولت عليه تكرار كرده و بعرض برسانند . شونمان قونسول آلمان بطوريكه گفته شد مسيو شونمان مراجعت نمود و تلگراف ورود بصحنه‌اش نيز رسيده است چه توجه مخصوصى كه مشار اليه در حسن سلوك و همراهى با اهالى آن نواحى ابراز نموده از اخلاق عاديه او شمرده مىشود اين همان مسيو شونمان است كه چندى قبل از جيب انسانيت خود قريب يكهزار تومان اعانه براى كرندىها فرستاد . » دوشنبه سىام اوت 1915 نگارنده وثوق الدوله وزير ماليه را ملاقات كردم گفت روز يكشنبه هفته قبل كه پرنس رويس وزيرمختار آلمان از رئيس الوزراء وقت خواسته بود مسيو اتر وزيرمختار روس آنجا حضور داشته مستوفى الممالك به او اظهار داشته كه پرنس رويس قول داده است به شونمان تلگراف كند از ورود قونسول روس و انگليس جلوگيرى ننمايد وزيرمختار روس هم به اين وعده متقاعد شده بعد غفلة تلگرافى رسيد مشعر براينكه شونمان در كنگاور هردو قونسول روس و انگليس را محصور نموده و آنها را به طرف همدان رجعت داده است . سه‌شنبه 31 اوت 1915 امروز متين السلطنه ثقفى مدير روزنامه « عصر جديد » بسفارت آلمان آمده و مصاحبه مهمى با وزيرمختار به عمل آورد كه عين آن در ذيل نقل مىشود : ملاقات با وزيرمختار دولت امپراطورى آلمان ملاقاتى كه پريروز مدير ما از نواب مستطاب و الا پرنس رويس وزيرمختار دولت امپراطورى نمود نه فقط سوءتفاهمى را كه اخيرا حاصل شده بود به كلى مرتفع كرد بلكه راجع بموقعيت سفارت امپراطورى آلمان و پيش‌آمدهاى اخير از قبيل وقايع كرمانشاهان و غيره نسبة مطالب را روشن نموده و رويهمرفته مذاكرات در اين باب اينطور نتيجه بخشيد كه در موقعى كه همسايگان ما از دير گاهى طرق مخابرات را از هر طرف به روى سفارت امپراطورى بسته و فقط همين يك راه كرمانشاهان باز بوده است بنابراين نميتوان اقلا سفارت امپراطورى را ملامت نمود از اينكه براى باز نگاهداشتن اين راه كه فقط وسيله مخابرات با دولت متبوعه او است اقدامات و تشبثات لازمه به عمل بياورد . امتحانات و تجربيات گذشته در بوشهر و آذربايجان مينماياند و قونسول آلمان در كرمانشاه هم اين نكته را بسفارت امپراطورى متذكر گرديده است كه ورود قونسول روس و انگليس نتيجه‌اش اقداماتى بر خلاف قونسول آلمان در كرمانشاهان خواهد شد و به اين مناسبت قونسول مزبور به حكم دفاع جلوگيرى از ورود آنها را لازم دانسته و نتيجه‌اش اقداماتى شد كه همه ميدانيم . بعقيده مدير ما صرفنظر از مسئله كرمانشاهان كه نظر باهميتى كه بمناسبت راه مخابره با آلمان دارد و اين دلائل آن را شايد قابل دفاع مىكند مسائل ديگر از قبيل اقدامات مأمورين آلمان در قائنات و كرمان و غيره را مثل آورده و در ضمن سؤال ميكردند كه آيا اين خوبست كه بعضى از مأمورين آلمان به اين درجه از سادگى اهالى استفاده نمايند چنانچه قونسول آلمان در كرمان بورود خود روضه‌خوانى نموده و مردم را دور خود جمع مىكند ؟ مسيو ليتن قونسول آلمان در تبريز كه فعلا به سمت درگمانى در تهران هستند و در اين ملاقات حضور داشتند گفتند بموجب اطلاعاتى كه بسفارت امپراطورى رسيده است روضه‌خوانى را قونسول نكرده بلكه مؤسس سايرين بوده‌اند ولى روضه‌خوانى در همان خانه بوده كه قونسول توقف نموده است . در اينجا نواب مستطاب و الا پرنس رويس افزودند كه من اساسا اين نظريه شما را تصديق ميكنم كه از سادگى اهالى استفاده كردن غلط است ولى اين مسئله را هم شما بايد بدانيد كه اين اقدامات فقط يكنوع اقدامات محلى است كه مأمورين برحسب سليقه خود و برحسب پيش‌آمد وقت ميكنند چنانچه روسها نيز در موقع گرفتن پرزميشل و غيره چقدر جشن‌ها در خراسان و ساير نقاط گرفتند بلكه اين نوع اقدامات كلا بدون اطلاع سفارت امپراطورى آلمانست سفارت آلمان به اين مأمورين خود كه دولت ايران هنوز آنها را براى ممنون داشتن سايرين به سمت قونسولى نشناخته‌اند نميتواند تلگرافات رمز مخابره كند زيرا تلگرافخانه نمپذيرد و باين‌جهت براى هر مطلب جزئى هم نميتوان دستور العمل داد اين است كه بعضى از اقدامات محلى ممكن است اثرات سوء بر آنها مترتب شود و بعلاوه در اينجا مسيو ليتن گفتند كه تصور كنيد تلگرافى هم از سفارت بفرستند در صورتى كه ما بتجربه ميبينيم تلگرافات ما را قبل از آنكه بما بدهند بسايرين نشان ميدهند و مفاد آن را مردم در كوچه‌ها ميدانند در اين صورت نظر